ربیعی در همایش «افزایش تابآوری شهری با استفاده از ظرفیتهای مترو» مطرح کرد:
مترو؛ زیرساخت شهر برای مدیریت رویدادهای بزرگ
تابآوری شهری معمولاً در مواجهه با بحرانهایی مانند زلزله، سیل یا ناآرامیهای اجتماعی تعریف میشود؛ اما به اعتقاد جعفر ربیعی، نخستین مدیرعامل شرکت بهرهبرداری مترو تهران، این مفهوم را باید در برابر شوکهای دیگری که به شبکه شهری وارد میشود نیز سنجید. یکی از این شوکها، برگزاری رویدادهای بزرگ و تجمع همزمان جمعیت در نقاط مشخص شهر است؛ شرایطی که میتواند در مدت کوتاهی تقاضای حملونقل را چند برابر کند.
به گزارش روابط عمومی انجمن سازندگان و پیمانکاران مترو استان تهران؛ ربیعی در همایش تخصصی «افزایش تابآوری شهری با استفاده از ظرفیت مترو» با اشاره به تجربه سالهای ابتدایی فعالیت مترو تهران، نمایشگاه کتاب را نمونهای از همین شرایط دانست. در اوایل دهه ۸۰، همزمان با بحث درباره برگزاری نمایشگاههای پرمخاطب و پیامدهای ترافیکی آنها، نگرانی اصلی به جابهجایی جمعیت اختصاص داشت. انتقال نمایشگاه کتاب به مصلای تهران نیز این مسئله را پررنگتر کرد. در آن مقطع، تیم بهرهبرداری مترو بر این باور بود که بخش شمالی خط یک که بهتازگی راهاندازی شده بود، میتواند حجم قابل توجهی از این جمعیت را جابهجا کند. تجربهای که در آن زمان جدید به نظر میرسید، بعدها به بخشی از ظرفیت عادی شبکه مترو تبدیل شد.
از نگاه ربیعی، همین تجربه نشان میدهد که یکی از کارکردهای مهم سامانههای حملونقل انبوه، افزایش ظرفیت شهر برای میزبانی از رویدادهای بزرگ است. در شرایطی که اتوبوس و تاکسی در سطح زمین با محدودیتهای ناشی از ترافیک مواجه میشوند، مترو میتواند حجم بالای تقاضای ایجادشده در یک بازه زمانی کوتاه را جابهجا کند.
وی با اشاره به رویدادهایی مانند مسابقات ورزشی، نماز عید فطر، راهپیماییهای ملی و مذهبی و همچنین رویدادهای بزرگ بینالمللی، گفت حملونقل عمومی و بهویژه مترو باید از مرحله پیشبینی و برنامهریزی تا زمان برگزاری و پس از پایان رویداد، در طراحی مدیریت شهری حضور داشته باشد. ربیعی تجربه توسعه متروی دوحه پیش از برگزاری جام جهانی قطر را نمونهای از پیوند میان برگزاری یک رویداد بزرگ و توسعه زیرساخت حملونقل عمومی دانست.
سه مرحله برای مدیریت یک رویداد
به گفته ربیعی، برنامهریزی مترو برای یک رویداد بزرگ از پیشبینی تقاضا آغاز میشود. باید مشخص باشد کدام ایستگاهها، در چه ساعاتی و با چه حجمی از مسافر مواجه خواهند شد و آیا زیرساخت موجود پاسخگوی این تقاضاست یا نیاز به تمهیدات جدید وجود دارد.
وی توجه به آینده سازهها و زیرساختهایی را که برای یک رویداد ایجاد میشوند نیز ضروری دانست. اگر خط یا ایستگاهی برای دسترسی به یک مجموعه ورزشی یا محل برگزاری رویداد ساخته میشود، باید از ابتدا مشخص باشد که این زیرساخت پس از پایان رویداد چه کاربردی خواهد داشت و چگونه میتواند به توسعه پایدار پیرامون خود کمک کند.
ربیعی همچنین هماهنگی میان شهرداری، پلیس، دستگاههای امنیتی و مجموعه بهرهبرداری مترو را از الزامات مدیریت رویداد دانست. در زمان برگزاری، مدیریت ازدحام، پایش لحظهای وضعیت قطارها و ایستگاهها، اعزام قطار فوقالعاده، محدود کردن زمان توقف قطار در برخی ایستگاهها و اطلاعرسانی لحظهای به مسافران باید در قالب یک برنامه عملیاتی هماهنگ انجام شود.
آنچه مسافر نمیبیند
ربیعی بخشی از مدیریت رویداد را اقداماتی دانست که معمولاً برای مسافر قابل مشاهده نیست. تصمیم درباره توقف یا عدم توقف قطار در یک ایستگاه، اعزام قطار فوقالعاده یا تغییر نحوه توزیع مسافران، حاصل پایش لحظهای شبکه و تصمیمگیری بر اساس وضعیت ازدحام است.
وی همچنین به موضوع امنیت اشاره کرد و با یادآوری تجربه برخی شهرهای جهان گفت بعضی اقدامات امنیتی که ابتدا برای یک رویداد خاص اجرا شدهاند، در ادامه به رویه دائمی تبدیل شدهاند. به گفته ربیعی، تجربه شهرهایی مانند شانگهای نشان میدهد که یک رویداد میتواند زمینه آزمون و سپس تثبیت برخی رویههای جدید در شبکه مترو را فراهم کند.
از نگاه وی، زیرساختهایی که برای رویدادها ایجاد میشوند نیز نباید پس از پایان آنها بلااستفاده بمانند. اگر خطی برای دسترسی به یک ورزشگاه یا مجموعه خاص ساخته شده، باید استفاده مستمر از آن و توسعه پیرامون ایستگاههایش از ابتدا مورد توجه قرار گیرد.
خطر «عادی شدن» رویداد
ربیعی یکی از نکات مهم در بهرهبرداری مترو را در رویدادهای تکرارشونده، پرهیز از عادی شدن شرایط دانست. به گفته وی، وقتی یک رویداد بارها تکرار میشود، ممکن است نیروهای بهرهبردار آن را امری عادی تلقی کنند و همین عادی شدن به تدریج سطح خدمات را کاهش دهد؛ در حالی که هر بار برگزاری یک رویداد، همچنان میتواند با شرایط و حجم متفاوتی از تقاضا همراه باشد.
وی تأکید کرد بهرهبرداران باید هر رویداد را چنان مدیریت کنند که گویی نخستین بار است شبکه مترو مسئولیت جابهجایی جمعیت آن را بر عهده گرفته است. از نظر ربیعی، این نگاه میتواند مانع شکلگیری بیتوجهی ناشی از تکرار شود و کیفیت خدمات را در رویدادهای بعدی حفظ کند.
ربیعی در جمعبندی، بر ضرورت ظرفیتسنجی و مدلسازی زیرساختها، طراحی با نگاه بلندمدت، ایجاد هماهنگی میان دستگاهها، تدوین روشهای عملیاتی استاندارد، پایش لحظهای قطارها و مدیریت جمعیت تأکید کرد. او همچنین توجه به شرایط اضطراری در دل رویدادها را ضروری دانست تا یک حادثه در یک ایستگاه به اختلال گسترده در شبکه تبدیل نشود. از نگاه ربیعی، تجربه رویدادهای بزرگ نشان میدهد مترو نقشی فراتر از جابهجایی روزمره مسافران دارد و میتواند یکی از ابزارهای اصلی شهر برای حفظ عملکرد خود در مواجهه با شوکهای مقطعی و رویدادهای پرجمعیت باشد.
دیدگاه شما